kucuk klasiklerden

Voltaire ebedi bir yapit yazmis. Candide. Olabilecek dunyalarin en iyisinde yasilyoruz diyen alman filozoflara karsi yazilmis trajik komik kisa bir hikaye. Hikayenin kahramani Candid (naif, iyi insan) hocasi Pangloss (her seye soz bulan Leibniz'ci) ve sevgilisi asil soylu ve guzel Kunigunde cok fena maceralardan geciyor. Onemli olaylardan birisi 1755'de meydana gelen Lizbon depremi. 60000 kisi olmus o hadisede. Hikayemizde Pangloss deprem sonrasi yakilacak ve Candide feci sekilde dovulecek, oranin buyuk Inkisitorune hakaret ettikleri icin. Bunun gibi bir cok faciyadan gececekler, ve sonuna dek Pangloss bunun dunyalarin en iyisinde bir nedeni olduguna inanmaya devam edecek, ve ogrencisi Candide bunun acisini cekecek. Eninde sonunda Istanbula gelinecek, butun felaketlerden, talihsizliklerden,kotuluklerden, hainilkerden, fedakaliklardan sonra. Herkez perisan, Kunigunde artik cirkinlesmis ama Candide ile evlenmeye artik istekli. O da yasami boyunca pesinde kostugu askini kiramiyor. Hepsi yoksul artik, kucuk bir evde oturup felsefi konusmalarda mutsuzluklarini pekistiriyorken padisahin vezirleri ve muftusunun bogazi kesildigini duyarlar. O anin haberi olur. Bir komsularina sorarlar, ne diyorsun buna, o da cevap verir: duymadim, ilgilenmem de, bahcemin meyvelerini saraya gondermekle yetiniyorum dedikten sonra kahramanlarimizi davet eder iceri. Onlari agirlar, ziyafet hazirlar ve bizimkiler bunun tadini cikarir. Cok zenginsiniz galiba, der Candide. Yok ya, bir bahcem var, cocuklarimla ekiyoruz, topragi calisiyoruz. Bu zahmet bizi uc seyden korur: can sikintisindan, gunaha girmekten ve acliktan. Kahramanlarimiz bunu benimser yani mutevazi olmayi ve emek vermeyi kendi namina. Boylelikle sozde buyukluye, sahlarin yasantina ozenmeye son derler. Hayati dayanilir kilan emek tir. Ne de olsa cogu Kralin cok feci yasamlari olmustur. Karar verirler, herkes camiya icersinde kabiliyetini gelistirsin. Cirkinlesmis prenses Kunigunde pasta ve borek yapmakta usta olur, baskasi zanaatkar ya da usta olur. Moralité? Bahcenizi/topraginizi/beyninizi calistirmak. Hayata/dunya haline yoksa dayanilmaz.
Dipnot: Schopenhauer demis ki: "Su feci iyimser felsefeci Leibniz'in kaleme aldigi 'Theodizee'nin tek iyi tarafi var - Voltaire'in Candide'i yazmasina neden olmustur."
Iyi aksamlar.